Un sellad dishenvel ouzh Kaledonia Nevez

Daou eured kontet en un zanevell hec’h-unan ! Diaes eo ha kavout an istor  da gontañ a zo al labour diaesañ er boelladenn-mañ. Neuze e kontin un  eured a-vremañ a c'hellje bezañ un eured a wechall, eured ar  ragistor ! .
War an enez Tanna e oamp o sellout ouzh ar menez-tan Yasur ha o neuñvial gant ejened-mor e-kichen ur meuriad bihan (ankouaet am eus e anv, Port Resolution marteze ). Pell e oamp evel ma oamp war ur blanedenn  all, ur blanedenn iskis, pellgomz ebet, tredan ebet, boued poazet war  an tan, nozvezhioù gant gouloù-koar ha diskuizh war plouzenn ne oa  ket fresk. Un nozvezh e klevemp cholori war-dro hon loch hag e voemp  pedet da vont da zebriñ pred un eured  a oa er meuriad e-kichen. Glav e  oa oc'h ober. Du-dall e oa an nozvezh-se hag e heuliemp ul lutig  dirazomp hep gwelout tro-war-dro hep gouzout pe lec'h e kerzhemp ha pe  lec'h ez aemp. E ul loch bras e teuemp tre. Gleb e oamp  ha lous-tre  gant liboud war hon treid hag hon divhar. Du e oa e-barzh ivez met kentoc'h du-louet gant an holl mogedoù fetis a chome hep fiñval el loch diouzh lutigoù a flamme , diouzh moc'h , moc'h gouez, kig-yar  rostet abaoe eurioù. Tro-dro e oa kalz a bananez, gwrizioù,  torzhzelloù  war al leur o c'hortoz bezañ debret.
Klevout a raemp kanaouennoù pe letanioù kanet o tont eus foñs al loch  hep gallout gwelout piv a gane. Ar sonerezh a veze graet gant  taboulinig, taboulin toullet e koad ar raden ha unan pe div gitar  dreset a-zoare gant kerden o doa graet. Marteze e tañsje an dud met ne weljomp ket anezho. Ne oa ket ar fest laouen-tre met ne oa ket trist  evit-se pep unan o c'hortoz ar maouezed a roe ar boued. Gortoz a  rajomp hon tro ivez. Deomp e rojod ur banne dour du (kava) graet gant  gwrizioù chaoket gant ar re gozh. Hen evet hon eus hep fentiñ. Chom a  rejomp eurioù bennak  hep komz ganto, ne gomprenemp ket o yezh, met o  vousc'hoarzhiñ dezho. Laouen e oant da gaout ac'hanomp.
A-raok mont kuit e tiguzhjemp an dud nevez azez o-daou er c'horn al  loch, ar gwaz noazh stad gant e glaouier-kastr, e benn gant kalz a  zelioù, e wreg, ar bruched noazh ivez goloet gant kelc'hioù-gouzoug  kregin o ouelañ. O saludiñ a rejomp hag ez aemp kuit.

Kêr-benn ha brasañ kêr Gembre Nevez ar Su eo Sydney, tro-war-dro aber gaerañ ar bed toullet gant ar stêr Parramatta.
Brudetañ kêr eo en Aostralia hag er Meurvor Habask ar Su.4,28 million annezidi he deus. Furmet e oa bet d'ar bloaz 1788 gant Arthur Philip (amiral saoznek ha kentañ gouarnour ar drevadenn gentañ-se). Savet eo ar gêr war-dro ar porzh Jackson. Brudet eo gant hec’h opera savet gant Jorn Utzon, Dan (en doare pluskenn aouraval), gant he font a-us ar porzh anavezet evel ar c'hrog-dilhad ha gant he zraezhennoù : ar vrudetañ eo Bondi.
Kalz a enbroad a zegouezh eno eus pep lec'h tro-dro ar bed. Bez ez eus pinvidigezh ar gêr-se. Tro-dro ar greizenn marc'hadoù e-kichen an opera brudet ez eus kalz a garterioù diseurt gant, dreist-holl, ar c'harterioù sinaek, japanaek met ivez hellazek pe italianek.
Henvroiz a oa an annezidi kentañ hag a oa pevar mil da eizh mil o vevañ amañ pa welas ar c'habiten saozneg James Cook anezho d'ar bloaz 1770 e Botany bay. Er mare-se e oa komzet teir yezh henvroat : Darug (marv), Dharawal ha Guringai ( komzet c'hoazh). En ur vevañ e Sydney ne weler netra eus an traoù-se.
Ur genoaz zo etre Sydney ha Melbourne (Bro Victoria) adalek penn-kentañ ar trevadur europat. Setu perak e voe savet ur gêr all anavezet Canberra kant vloaz zo.

Eveljust e karan Breizh abaoe on ganet. Pell am eus beajet met bep
gwech e teuen en-dro e Breizh e oa em zi adarre en ur adkregiñ gant
pouez-mouezh al Leon. Atav eo un distro war mammennoù ha krediñ a ran da  vevan adarre. An holl draoù skrivet e Skiant Vreizh a blij din met an dra  a blij din ar muiañ a zo an dañs brezhon. Mat eo ar sport-se hag e  c'hellan dañsal e-pad eurioù hir.
Ar vro-se a blij din rak tamm ha tamm e adc'han daoust dezhi a-wechoù  ( Istor diaes, diaes eo da cheñch an doare da soñjal pa vez desket er  skol ) met dreist-holl daoust d'an holl ne c'hell ket hi o vezañ.
Plijout a ra din ar vro-se rak aes eo da imbroudiñ anezhi o vevan en
Europa a zouj pobloù ha sevenadurioù enni hag a ouio lakaat an dra-se
war Baris. Breizh a vefe neuze ar vro hag ar C'hall n'eo ket abaoe
pell. Hep ruziañ e c’hellfe Breizh adkemer ar gomzenn-se : frankiz,
kevatalder, breudeuriezh.

Pennad-koaz Raymond Aaron gant Jacques Chancel a-zivout renad
kreizenniñ an Unaniezh Soviedel.
"Derc’hel a ran da gasaat ur renad a lak war an den evel Soljenistyne
da vont kuit en harlu pe lak war an den evel Sakarov stadoù ar bezoud
a ouzomp. Kasaat a ran ar renad-se gant unvouezh faos, ideologiezh
gaou a zeu da ideologiezh ar Stad; hag an dra  eo ne gomprenan ket
penaos ne c’hell ket  ur spereder bennak kasaat un renad evel-se.
Soñjit strishadur frankiz ar wask a oa a-walc’h evit taeriñ ur mirour
evel Chateaubriant. Neuze perak eo souezhus ez eus ur spereder, ur
spereder on, un den a blij frankiz an endon, he c’harout a rit ivez, a
gasa ur renad e-lec’h ne c’hell ket an dud ezteurel war wel ! "

C’hoariomp ha divankomp ar ger Soljenistine ha Sakarov gant ar ger
breizhad !

Pemzek bloaz e oan hag e veajen e bro-Saos. War ar vag etre Rosko ha Plymouth e kejis div blac'h un tammig oadoc'h egedon. Evit an nozvezh  gentañ  e bro-Saos e tivizemp da gousket dindan un deltenn en ul
liorzh a-du gant ul labourer-douar.  E-pad an noz ez aen kuit da vro-
Skos en treñ da adkavout mignoned din. E Edinburg e laosken un darn
vras eus ma arc'hant evit ma vakansoù. Mont a raen en-dro da vro
Saos e Bath da gejañ an div blac'h. Ne oant ket el liorzh ha plijus e
oa al labourer-douar da ziskouezañ ac'hanon e-lech e oant gant o
zeltenn. War un dachenn-gampiñ foran e oant. Laouen-tre e oant da
welout ac'hanon. Me ivez.

Kregiñ a raemp da gomz, da c'hoari kartoù  e-pad munutennoù bennak. Un eil a  lavaras " ne zleomp ket lavarout dit  an dra-se" hag an egile " met e  lavaromp dit memestra peogwir e soñj dimp n'out ket war an taol-se,  degouezhout a raio ar bolis. Dit e c’hell komz. Ur skrap
a oe en nozvezh a yaes kuit er feurm." Diouzhtu e tegouezhe ar bolis
gouzavet gant al labourer-douar. Daou boliser a oa. Kemer a raint ma
sac'h hag ez ejomp kuit d'an ti-polis.  Evel ma oan ur c'hrennad e
c'houlennjont ma c'hellen sikour ur breutaour pe ur skoazeller
kevredigezhel. N'am boa ket c'hoant. Me a ouie ne oan ket kiriek.
Desket am boa er skol e oan er vro eus "habeas corpus". N'am boa ket
aon ebet. Fiziañs am boa ganto hag jentil e oant ganin.

Chom a raen en ur gell yen e-pad eurioù bennak hep botoù, hep kelc'h- gouzoug, hep gouriz ivez. An amzer evito da gavout ma oan war ar skrap- se pe nann. Reiñ a rejont al levr a lennen er mare-se. Dichañs e oan  gantan. Lakaat a reas ac’hanon en ur zilevenez vras. En ur lenn anezhañ,  erfin, e ouien ne vo ket an istor-se gant ar bolis , marteze, un dra  aes. Gortoz a ris eurioù hir ha ma levr ne rae ket an eurioù berroc'h  met tristoc'h dreist-holl. Arthur Koestler hag e " Teñvalder da
greisteiz" ( "Zéro et l'infini" e galleg) ne zikoure ket ac'hanon.
Eveljust ne varvin ket evit ur gwall n'am boa ket graet eveltañ. Met e
krogen da gaout  aon. Souden e tigoras dor bouner ar gell. En ur glask
mat ne gavjont netra. Dishual edon. Kemenn ma c’herent e c'helle ar
polis. Ne c'hellen ket. Ne oan ket kiriek , neuze, n'am boa netra da
lavarout da ma c’herent.

Adkavout a raen an div blac'h dindan an deltenn met krenidik evel an
zelienn en avel. Dreist-holl e kendalc'hen ma vakansoù va-unan e bro
Saos hag e bro Skos e-pad ur miz. Biskoazh ne ouezis piv a laeras un
horolaj hag ur vouteilhad gwin ruz an nozvezh-mañ er feurm saoz.

Ne blij da zen ebet. Me 'soñj an holl dud o deus aon rak al loen-
se. Un dra sur eo , bewech e vez gwelet al loen-se, e klever un den
bennak o youc'hal. Gervel a ra ar vaouez en ur youc'hal he gwaz, ar
vugale a red bep lec'h. Tagañ a ra adal ma c'hell. E flemmadenn a ro ur boan vras e-pad eurvezhioù.  Fatañ a ra an dud, gouelañ a reont ivez pell. Louzoù ebet na louzoù  hengouel; marteze lakaat penn tomm-ruz ur sigaretenn war ar flemmadenn  a skoazell un tammig. Gortoz  e tremenfe zo ar wellañ dra d'ober.

En em guzhat a ra dindan an douar pa zeu  an amzer da vezañ yen. E-pad  nozhvezhioù tomm e vale er c'hlazenn ha e teu tre an tiez. Diouzh ar beure e  kaver dezhañ kuzhet er botoù (pebezh spont bras !), pe o kousket war  stalennoù (ur souezhenn gaer en ur naetaat anezho !). Esaeañ a reer da  dapout anezhañ pa c'heller met mont a ra buan-buan. Lakaet e vez er  voutailh pa vez tapet. Chom a ra eno bev deizioù ha deizioù hep aer,  boued ha dour. Lêrek eo !

Gant naer melen ha du an traezh eo al loen kentañ a ziskouezer d'ar
vugale. Deskiñ a reont da ziwall anezhañ. D'ar c'hi hag d’ar c'hazh e
tiskouezer ivez. Chom a reont war api. C'hoari gantañ a blij d'ar  c'hazh. Lammat a ra ar c'hazh uhel-tre gantañ ivez.
Ankounac'haat ar ran : ar senk eo. Diwallit ta !

D'am soñj, e c'hoarvez da vare hañv an abadenn-dornañ taolennet-se.
Troc'het ha dastumet e oa edoù a-raok glavioù kentañ an diskar-amzer.  An holl dud a zlee labourat evit ober ar muiañ labour e-pad an amzer
vihanañ. Evit bep gouel e meuriadoù e vez gwelet abadennoù-dornañ.
Kemer perzh a ra an holl veuriad. Hengounel-tre eo. Sevel a ra ar wazed  kledoù bihan evit diwall an heol tomm-ruz pe ar glav prim, Ar gwragez  a aoz predoù. Predoù kig pe pesk, patatez ha chug  kokoz zo poazhet  dindan hag etre mein tomm-tre e-pad eurioù. Lipous eo met pounner ivez.  Ar re yaouank a ya da gerc'hat tammoù koad e koadoù tro-war-dro.Heñvel atav  eo an aozadur ne vern ar gouel : an eured, ar beziadur pe gouel  ar gwrizioù (ignames), ar brudetañ.

War an draezh dindan an disheolier e vez graet an eost hiziv an deiz
evidon. Ankounac'haat a raen : ul levr mat da lenn hag ar gousk-merenn  hir a zegouezh hep lavarout netra. Alies e tihunan gant youc'hoù ar  vugale pe traezh taolet warnañ. Neuze, eo poent da vont da neuial un  tammig. Plijadur am eus da neuial  pe da splujañ.
Pa oan yaouank am eus dastumet patatez el liorzhoù, frouezh evel
kerez, avaloù. An draoù-se evit gounit un tamm arc'hant met ne oant
ket evidon. Ne blije ket din. Plijout a ra din gwelloc'h neuial,
c'hoari pe zañsal e-pad an hañv.

Ur gêr nevez eo, nemet daou c'hant bloaz ganti. Dreist-holl krouet evit bezañ  kêr-benn ur vro re vras  : Aostralia. An holl draoù a zo nevez hag an holl draoù a  zo krouet evit bezañ plijus gant an dud. Kalz a barkoù, liorzhoù  kêr enni tro-dro ul loc'h vras. En e greiz ez eus ur blomenn zivent   evel e Geneva eus Bro-Suis. Kalz a virdioù a bep seurt a zo evit  plijadur an dud deuet hag ar vugale.

Torgenn ar parlamant a zo ar  souezhus-estonañ er gêr-se. Eus al loc'h e weler un ti gwenn hir a oa  ar parlamant kozh. A-dreñv emañ an dorgenn c'hlas gant pevar peul  metalek divent warni a ra ur biramidenn vras ha treuzwelus. E lein ar  biramidenn emañ ar banniel aostralian gant e groaz ar Su. An dra  sabutuus eo emañ ar parlamant nevez dindan ar dorgenn-se, dindan an  douar ! Aes eo da weladenniñ anezhañ. Ennañ ez eus diskouezadegoù  diwar-benn istor ar parlamant, istor ar tiriad kêrbenn aostralian  (ACT australian capital territory) , istor krouadelezh Aostralia. Met  ar ziskouezadeg gaerañ eo an hini diwar-benn al liverezh broat ( eus  an Aborijened). Taolennoù e pep lec'h ouzh ar mogerioù : kaer- meurbet. Dirak an antre ez eus ur marelladur-meinigoù broat vras ivez  hag arabat eo bale warnañ. Puñs ar gouloù deiz dindan ar biramidenn a  sklerijenn ar parlamant : brav eo. Dieub ha disoursi e c'heller  gwelout ar c'hannaded o gomz etrezo er vodadeg vroadel hep komz  evidomp. Dedennus eo.

An dra all da welout eo ar c'hannaddi broat bihan graet gant tol-
gwagennek merglet ha livet-tre dirak ar parlamant brav-se. O banniel
du hag ruz gant an heol en e greiz dirak ar biramidenn. Chom a ra an
dud vroat amañ evit kaout o gwirioù anavezet hag kaout ar gwir da
vezañ evel ma fell dezho.

Sur, kozh emañ-hi. Evit-se e oa kaer pa oa yaouank , moarvat. Ul luc'hskeudenn diouti yaouank am eus gwelet gant ur strollad mignoned. Mousc'hoarzhiñ a rae hag he dremm a bare. Kozh, parañ a ra c'hoazh. Gallout a reer gwelout anezhi. Bez ez eus un dra bennak vihan enni. Lavarout a rafed hoalerezh zo ganti. Lavarout a raer ar gerioù-se pa vez kollet ar gaerder pe he doe nepred. Nann, eno, n'eo ket hoalerezh. Bez ez eus un dra all. Ur gaerder enni a ya kuit dezhi hag a bar. N'eo ket ar gaerder a weler war ar c’hazetennoù, yen lufr ha re gaer evidomp; an heñvel plac'h a weler deiz goude deiz  pep lec'h. Nann, ur gaerder a guzh  hag a ziskouez didrouz  e-pad ur sellad , ur mousc'hoarzh pe en ur fiñval he fenn.

Ur wech hepken e luc'hskeudennas unan he nized he dremm gant he doare ganti. War he fenn en doa ur tog kolo en ur bred-letoniñ gant an holl familh war an tevenn e-tal ar mor. Kaer-tre e oa gant an holl grec'higelloù. Krec'higelloù ur gozhni laouen hag ur vuhez hir a oe laouen ivez daoust da ziaes.

A-du e oa an eontr kozh da zimeziñ ganti. Kozh e timezor anezhi adarre !

Kregiñ a ra ar film gant ur sonerezh amerikan ar bloazhioù hanter-kant pe tri-ugent. Gwellout a reer ur voulouz glaz filmet tost-tre.
Da eil roz ruz bennak, a-dreñv anezho ur gloued goad wenn gant un oabl glas splann-tre. Klevout a reer ur ganaouenn dous un tammig jaz : "Blue velvet woh woh woh, she wore blue velvet woh woh woh, bluer than velvet was the night, softer than satin was the light, from the stars..."

Tremen a ra ur paotr-an-tan o vousc'hoarziñ, o saludiñ, ur c'hi azezet en e gichen en ur straed sioul. Skeudenn nevez war ar gloued wenn gant tulipez melen dirazi. Skoazellañ a ra ur vamm-gozh bugale da dreuziñ ar straed gant ur banell vras skrivet warni " harz ". Dourañ a ra un den e leton, e wreg a ev un tasad te en ur sellout ouzh ur film polis gwenn ha du war ar skinvel : ur revolver en dorn tost da dennañ. An den hag a zour a wel an dour ne zegouezh ket. Tennañ  a ra  an duellenn, ar c'hog a dec'h. Souden e kouezh an den a c'hin war an douar en ur ziwaskañ poanioù. C'hoari a ra ur c'hi war an den gourvezet, ur babig o tostaat outañ.

Paouez a ra ar sonerezh hag ar ganaouenn gaer. Sankañ a ra ar c'hamera er c'hlazenn. Mont a ra un trouz da vezañ mougoc'h ha mougoc'h. Mont a ra ar c'hamera war-raok ha chom a-sav diwar amprevaned o verienañ en noz. Iskis eo. Ur skeudenn nevez a heul a ziskouez ur banell vras  skrivet warni " Degemer Mad e Lumberton" gant ur plac'h yaouank koant blev melen. Ar sonerezh a ro aer, Lugerdiñ a ra an heol. Ur paotr yaouank a vale er maez, a dremen dirak un ti kozh ha taol ur maen. Mont a ra da weladenniñ e dad en ospital, an hini a gouezh  a-c'hin en e liorzh. An tad ne gomz ket mui. Mont a ra ar paotr en dro d'ar gêr, tremen  a ra dirak an ti kozh adarre ha taol ur maen goude un all warni. Klask a ra mein all er c'hlazenn. Kavout a ra ur skouarn troc'het brein, amprevaned warni. Blizidik emañ. Dastum a ra anezhi evit diskouezañ d’ar polis. Kregiñ a ra ar polis an enklask met an dra-se ne drefu ket ur gêr ken sioul. Met evit ar paotr yaouank e krog un enklask  diwar ar werzherezh-korf, houlierien ,  dramm ha muntroù all bennak en ur gêr n'eo ket ken sioul.

Blue Velvet eo ar film-se gant Isabella Rossellini graet gant David Lynch. Ur film a zle bezañ gwelet.

Ya, plijout a ra din ar c’hazeg ma welan anezho diouzh pell. Plijout a ra din sellout outo war an  hentoù er geriadenn  oc'h ober o  zro-bale bihan. Emaint pevar pe c'hwec'h, daou-ha-daou. Bez eo an archerien hag o deus ar c'hezeg-se. Mont a reont d'ul liorzh goude d’ul liorzh all. Mont a reont da gerc'hat butun-nij a vount e-unan pe skoazellet un tammig gant un den bennak. E lein ar c'hezeg e kavont bodennoù bennak met n'eus ket kalz. Labourat a ra an dud evit o implij hiniennel. An archerien ne lavaront ket netra evit an dud-se.

Pa’z eont d’ar meuriadoù eo un istor all. Du-hont e labour an dud yaouank kalz mui evit gwerzhañ. Plijout a ra tud ar meuriadoù ar c'hezeg evel ma ouzont hag a gerc'h an archerien parkoù butun-nij. Ur wech o deus kavet ur park e pellgomz ar viñsaskell evit rezañ ar blantadeg. Ne dregasit ket anezho : n'eo ket "Apocalypse Now" !

Gwelout a ran kezeg ivez pa’z an d’ar "rodeo". Pell on ivez. Kalz a dud zo evit gwelout an abadennoù-se. Souezhus-eston eo da sellout. Ne lezont  ket ober ar c'hezeg. Alies ez eus reuz. Brec'h pe gar torret pe gwashoc'h ur c'hein. Daoust da se o deus lorc'h d'ober an abadenn-se. Lorc'h eo enno en dud ganto ivez.
Setu perak e choman pell eus ur c'hezeg. Aon am eus ganto hag ne chouran ket anezho.